Wikileaks is a mechanism to maximize the flow of information to maximize the amount of action leading to just reform.
- Julian Assange -
Net als die andere internetrevolutionair, Marc Zuckerberg, start Julian Assange zijn carrière als hacker van de servers van de universiteit. Maar waar Zuckerberg op zoek gaat naar persoonlijke informatie en pleit voor meer openheid tussen burgers onderling, droomt Assange van openheid van de machtsstructuren. Hij is ervan overtuigd dat er grote hervormingen op wereldniveau kunnen gerealiseerd worden op basis van informatie. Informatie lekken kan een ontradend effect hebben. De lekken zijn geen doel op zich, maar een middel om een vrijere, democratische samenleving te creëren. Deze ideeën vormen de grondslag van WikiLeaks. Dankzij de network-society en de spaces of flows vindt Assange via chat-kanalen gemakkelijk gelijkgestemden om zijn ideeën uit te voeren.
In het klimaat van Web 2.0 waarin het grote publiek het web voorziet van inhoud fungeert Wikipedia als voorbeeld. Informatie wordt naar anonieme vrijwilligers gestuurd die de inkomende informatie controleert op authenticiteit, zonder daarbij de anonimiteit van de afzender te schenden. Op dat ogenblik - we schrijven 2006 - hoopt Assange dat het grote publiek analyserende artikels zal schrijven.
In 2007 volgt echter al een eerste professionele samenwerking met de Britse krant The Guardian met een reeks onthullingen over de Keniaanse ex-president en de Keniaanse politie. Dit wekt de interesse van de Chaos Computer Club, een Duitse hacker-beweging die streeft naar vrijheid van informatie. De CCC verleent zijn medewerking aan WikiLeaks, waardoor WikiLeaks voortaan over een goed uitgerust team van hackers beschikt.
Ook de hackers van the Pirate Bay steunen het initiatief van WikiLeaks. Zij zorgen ervoor dat WikiLeaks kan opereren vanuit Zweden als veilige thuisbasis. Net als België heeft Zweden zeer goede wetten ter bescherming van de media, journalisten en persvrijheid. WikiLeaks krijgt in Zweden onderdak bij de provider PRQ, die hun klanten totale geheimhouding en bescherming van bronnen en medewerkers garandeert.
Datzelfde jaar nog volgt de publicatie van het handboek voor omgang met gevangenen in Guantánamo Bay. In 2008 worden de e-mails uit de privé-mailboxen waarmee Sarah Palin overheidszaken regelt gepubliceerd. De Amerikaanse contra-spionage bestempelt WikiLeaks als gevaarlijk. Maar de publicaties zetten niet alleen kwaad bloed bij de Amerikanen. Wanneer WikiLeaks lijsten met gecensureerde websites online zet, wordt de klokkenluiderssite zelf geblokkeerd door o.a. China en Iran. Toeval of niet, de volgende lekken zullen vooral de westerse grootmachten viseren.
In 2008 breekt in Ijsland de bankencrisis uit. WikiLeaks bezit documenten die aantonen dat deze crisis veroorzaakt is door nalatigheid en geheimhouding. Het IJslandse tv-journaal wil deze documenten tonen maar dat wordt op het laatste moment door de rechter verboden. Daarop wordt het internetadres van WikiLeaks in beeld gebracht, zodat iedereen alsnog de omstreden documenten kan inkijken.” Julian Assange en Daniel Schmitt reizen af naar Ijsland, en opperen het idee dat Ijsland het toonbeeld van persvrijheid moet worden. Met behulp van Iceland Modern Media Initiative (Immi) worden wetten gewijzigd om een vergaande bescherming van journalistieke bronnen en een grote openbaarheid van bestuur af te dwingen. WikiLeaks lijkt in zijn opzet te slagen.
En dan is er de Amerikaanse soldaat Bradley Manning. Manning dient in Irak en heeft bewijzen van machtsmisbruik op grote schaal. Via een cd-tje van Lady Gaga smokkelt hij tal van documenten naar buiten, waaronder de video-opname van een Amerikaanse helikopteraanval in Bagdad, de zogenaamde ‘Collateral Murder’. Omdat de hoeveelheid van informatie zo groot is, besluit Assange eerst de video te publiceren. De publiciteit die dit voor WikiLeaks met zich meebrengt is volgens Assange nodig om de rest van de informatie te kunnen verwerken. Er volgt een samenwerking tussen The Guardian, The New York Times en Der Spiegel. Een grote massa gevoelige informatie over de oorlog in Afganistan uit de Bush-periode worden gepubliceerd, met inbegrip van namen van Afgaanse burgers.
Deze fout zou men niet maken bij het grootschalig lek van militiaire documenten over de oorlog in Irak. WikiLeaks werkt samen met The Bureau of Investigative Journalism. Alle namen worden gewist. Amerika beschuldigt WikiLeaks van spionage. De servers worden overgenomen door de Pirate Party, een Zweedse politieke partij rond de Pirate Bay die ondertussen de vierde grootste partij van Zweden is geworden. De Iraq War Logs krijgen grote media-aandacht, de donaties stromen binnen en WikiLeaks heeft inmiddels 40 fulltime vrijwilligers in dienst.
In 2010 volgt Cablegate, diplomatieke telegrammen afkomstig van een Amerikaans computernetwerk, SIPRNet, speciaal opgezet voor het leger. Beetje bij beetje worden de berichten gepubliceerd door The Guardian, The New York Times, Le Monde, El País en Der Spiegel. Uit de documenten blijkt dat de Amerikaanse ambassades voor spionagedoeleinden worden gebruikt. Hilary Clinton gaf Amerikaanse diplomaten de opdracht creditcardnummers, vingerafdrukken, DNA-stalen, details van de iris, serienummers van wapens, gegevens over de beveiligde wagens en de gebruikte ‘veilige’ communicatiesystemen (zoals wachtwoorden en persoonlijke sleutels voor encryptie) van bepaalde personen te verzamelen. Zo werden o.a. secretaris-generaal van de V.N. Ban Ki-moon en de permanente vertegenwoordigers van de Raad uit China, Rusland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk bespioneerd.
Wie de macht heeft, staat die niet zomaar af en het is dus ook niet verwonderlijk dat de Amerikaanse regering fel reageert. Enkele uren voordat de diplomatieke documenten vrijgegeven worden, is WikiLeaks slachtoffer van DDos-aanvallen (Distributed Denial of Service Attacks), waarbij de website onbereikbaar wordt gemaakt door een grote hoeveelheid data naar die website te sturen vanaf meerdere computers tegelijk. WikiLeaks wordt ondergebracht op de immense cloud-hosting van het Amerikaanse Amazon, die een betere bescherming moeten bieden tegen DDos-aanvallen.
Hoewel Obama en Hillary Clinton het graag hebben over net-neutraliteit en het Open Government (ook Government 2.0 genoemd) project dat alle federale overheidsorganisaties moet aanzetten tot meer openheid, participatie en samenwerking, worden sommige potjes toch liever bedekt gehouden.
De Amerikaanse overheid start een een strafrechterlijk onderzoek om de lekkers aan te pakken en voert nieuwe beveiligingsmaatregelen door, waaronder beperkingen voor flash-drives om te voorkomen dat er zoveel documenten door één enkel persoon gekopieerd kunnen worden. Assange wordt beschuldigd van verkrachting, en Interpol vaardigt een internationaal aanhoudingsbevel uit. De volgende dag haalt EveryDNS WikiLeaks.org uit zijn systemen, waardoor de domeinnaam onbereikbaar is. Het begin van een ware cyberoorlog. Verschillende andere bedrijven verbreken hun banden met WikiLeaks. Amazon haalt de website uit de lucht, maar de honderden mirror-sites die inmiddels opgezet zijn zorgen ervoor dat alle informatie beschikbaar blijft. Paypal, Mastercard en de Zwitserse bank PostFinance sluiten de accounts van WikiLeaks af. #WikiLeaks is een zeer hot item op Twitter, maar dit valt niet af te lezen uit hun trends. Bovendien vraagt de Amerikaanse overheid de persoonlijke gegevens op van iedereen die zich op Twitter associeert met WikiLeaks en aanverwanten. Hoewel onmogelijk zal blijven om een soort van samenscholingsverbod op internet uit te vaardigen, is het web (als onderdeel van het internet) duidelijk vatbaar geworden voor centrale controle, doordat belangrijke delen ervan in handen zijn van een paar bedrijven. Dat deze nieuwe digitale machten nauw verbonden zijn met de oude machten hoeft ons niet te verwonderen. If you can’t beat them, join them.
Sympathisanten van WikiLeaks verenigd onder het label Anonymous (of Anonops Communication) voeren onder de naam van Operation Payback DDos aanvallen uit op de websites van Paypal, Mastercard, PostFinance en EveryDNS. Anonymous is een digitale beweging zonder leiders en zonder leden. De aanhangers treffen elkaar in de spaces of flows. Of de meerderheid daarvan handelt uit idealistische overtuiging of eerder vanuit een anarchistische hangcultuur is maar de vraag. In onze netwerkcultuur is het zeer gemakkelijk om (h)activist te zijn, een paar keer klikken met de muis volstaat al. Sharen, tweeten en online petities creëren nieuwe trends als clicktivisme en slacktivisme. Veel willen, weinig doen. De huidige machtsstructuren hebben veel te verliezen en zullen wellicht de zaak WikiLeaks proberen aangrijpen om het web te vangen in een web van restrictieve wetgeving die tot doel heeft de belangen van enkelen nog beter af te schermen. Als de grote massa zich enkel blijft bezighouden met zich te amuseren met niet-inhoud die ze zelf achterlaat op plaatsen die gecreëerd zijn om geld en macht te genereren, en verder apatisch toekijkt naar wat een ver-van-mijn-bedshow lijkt, zou het wel eens kunnen dat de acties van WikiLeaks averechtse gevolgen krijgen. Of misschien toch niet. De grote massa heeft zich steeds bezig gehouden met brood en spelen. Grote maatschappelijke doorbraken werden steeds verwezenlijkt door individuen, al dan niet gesteund door een organisatie van gelijkgezinden. Dat een overheid probeert om lekken in te dijken is niets nieuws. In een maatschappij van bits en bytes kampt de overheid echter met een nieuw probleem. Boekverbrandingen zijn vrij nutteloos geworden en de vraag van het Pentagon om alle gelekte documenten terug te geven klinkt behoorlijk ridicuul. Bovendien veranderde Anonymous met Operation Leakspin van tactiek en roepen ze nu hun aanhang op om de door WikiLeaks gelekte diplomatieke berichten door te spitten, een samenvatting te maken en ze onder misleidende namen overal op internet te verspreiden. Dankzij de onmiddellijke overdracht van informatie naar de spaces of flows is de hedendaagse rebel is machtig geworden, en ressorteert een direct effect op een ‘massa’ individuen, die op hun beurt dan ook weer kunnen gaan handelen. Elke poging van een democratische overheid om de vrijheid van informatie te beknotten, is dan ook tot mislukken gedoemd. Zo ook met Berlusconi, hoe meer onnozele perswetten hij invoert, hoe harder hij wordt aangevallen.
De aanklacht maakt Assange wereldberoemd, maar heeft een grote invloed op zijn reputatie en die van WikiLeaks. Ook intern komt er kritiek op Assange. De topman van WikiLeaks wordt verweten zelf niet transparant te zijn en dictatoriaal gedrag te vertonen. Onder leiding van Daniel Domscheit-Berg, eerder bekend als Daniel Schmitt, wordt OpenLeaks opgericht. In tegenstelling tot WikiLeaks zal de site OpenLeaks niet rechtstreeks op het internet publiceren, maar partnermedia de mogelijkheid bieden informatie te ontvangen. OpenLeaks is een technologisch project zonder hoofdredacteur met als doel diensten te leveren aan derden die informatie uit anonieme bronnen willen krijgen.
WikiLeaks heeft een trend gezet die zich niet zomaar laat stoppen. Plannen als Open Government en het Nederlandse Ambtenaar 2.0, de hervormingen rond de persvrijheid in Ijsland kunnen we alleen maar toejuichen. Een tv-programma als Basta - en vooral de maatschappelijke gevolgen - waren tien jaar geleden wellicht ondenkbaar. Met een steeds groter wordende groep mensen die blogt en tweet groeit het crowd journalisme. Waar in het verleden een kleine groep journalisten de wereld van nieuws voorzagen, wordt dat nieuws nu door grote netwerken van mensen verzameld. Investigating journalism krijgt een nieuw gezicht. De traditionele onderzoeksjournalistiek wordt genoodzaakt hierin mee te evolueren, WikiLeaks is hierbij een zeer dankbare bron.
De technologische middelen om hervormingen naar meer transparantie en minder machtsmisbruik bottom-up te bewerkstelligen bestaan. Of deze opgewassen zijn tegen de middelen die oude en nieuwe machtsstructuren voorhanden hebben om hun stinkende potjes gedekt te houden, zal de tijd, u en ik uitmaken.
